Het schoolcomplex is een ontwerp van architect Emiel Van Averbeke en werd opgericht als lagere meisjes- en jongensschool en kindertuin, met zwembad, publieke stortbadinrichting en openbare bibliotheek. De uitvoering in twee fasen dateert van 1935-1941. De lagere school werd in de wijk Luchtbal opgericht om er de buurtkinderen onderwijs te verschaffen. Het schoolcomplex beslaat het volledige bouwblok tussen Quebec-, Boston- en Montrealstraat en Generaal Simondslaan.

Het scholencomplex is opgebouwd uit balkvormige vleugels van één of twee bouwlagen onder een plat dak en omsluit twee inpandige speelplaatsen. Het hier toegepaste romantisch kubisme met zijn betonnen skeletstructuren, kenmerkende gele baksteengevels, sterke horizontale markeringen en verzorgde detaillering werd voornamelijk beïnvloed door de architectuur van de Nederlandse bouwmeester Willem Dudok.

Patine Architecten staat in voor de opmaak van een beheersplan en een gevelrestauratiedossier voor dit uitzonderlijke interbellumschoolcomplex.

De gevels van de Zwemschool zijn opgetrokken in gele strengpersbaksteen met een zoutglazuurafwerking, een materiaal dat specifieke restauratieve uitdagingen met zich meebrengt. Door verwering en afschilfering van de oppervlaktelaag komt de baksteen plaatselijk bloot te liggen, wat het oorspronkelijke gevelbeeld verstoort. Daarnaast zijn er vervuiling, sporen van vroegere vochtproblemen en schade door onoordeelkundige reinigingen.

Uit materiaaltechnisch onderzoek bleek dat de bakstenen een zeer lage waterabsorptie en droogsnelheid hebben. Dit vraagt om een zorgvuldige restauratiestrategie, waarbij onbeschadigde stenen behouden blijven en ingrepen beperkt en doelgericht gebeuren. Zwaar aangetaste bakstenen worden vervangen, kleinere beschadigingen hersteld met restauratiemortel. Herstelde zones worden visueel geëgaliseerd met sterk verdunde sol-silicaatverven, zodat het gevelbeeld opnieuw samenhang krijgt.

Omdat bakstenen met zoutglazuur vandaag niet meer reproduceerbaar zijn, worden projectspecifieke vervangstenen ontwikkeld die het oorspronkelijke uitzicht en de technische eigenschappen zo dicht mogelijk benaderen. Ook het voegwerk wordt aangepakt: op basis van analyse van de oorspronkelijke, cementrijke mortels wordt een aangepaste samenstelling toegepast, met herneming van de originele Dudok-schaduwvoeg. Zo wordt een duurzaam herstel gerealiseerd met respect voor het architecturale karakter van het gebouw.

Momenteel loopt een tweede proefrestauratie die focust op het glazuurcement of betonemaille, toegepast in onder meer de kleedruimtes en onder de luifels. Deze glanzende, gestructureerde afwerking werd in de loop der jaren herhaaldelijk overschilderd en vertoont vandaag barsten, verkleuringen en plaatselijke onthechting. Ook de natuursteenimitatie (pierre-simili) rond ramen en luifels is sterk aangetast, zowel visueel als constructief. De schade vraagt om een doordachte restauratie die het oorspronkelijke beeld herstelt zonder aan authenticiteit in te boeten. Via proefstukken worden kleur, textuur en afwerkingswijze zorgvuldig gereconstrueerd. Parallel wordt een stapsgewijs herstelproces uitgewerkt voor de structurele problemen. De restauratiestrategie vertrekt vanuit technische duurzaamheid en combineert deze met maximaal respect voor de oorspronkelijke materialen en detaillering.

Copyright foto's: Lucid